TBE – Tekenencefalitis

Vaccin beschikbaar. Bekende gepubliceerde vindplaatsen en waarschijnlijke besmettingsplaatsen zijn onder meer de Sallandse Heuvelrug, Utrechtse Heuvelrug, Twente, Achterhoek, Terschelling, Zandvoort, Ermelo, centraal Noord-Brabant en de noordoostelijke Flevopolder. TBE kan in heel Nederland in lokale haarden voorkomen.

Type verwekker: Virus. Voorkomen in teken (NL): ~0,07% lokaal.

Lokale schatting: ongeveer 1 op de 1.500 teken (0,07%) in gebieden waar TBE-virus is gevonden. Dit is geen gemeten landelijk gemiddelde en geen infectiekans per beet.

RIVM · Terschelling: een aantal personen in 2023 · RIVM-locatieinformatie via gemeente Terschelling

Jaarmeldingen: binnenlands en geïmporteerd

Sinds 1 maart 2025 is TBE meldingsplichtig (groep C). Voor 2025 bevat de voorlopige RIVM-selectie 25 geaccordeerde meldingen, tegen 22 in 2024 en 8 in 2023 (waarvan 5 in Nederland opgelopen) — die laatste twee jaren nog op basis van vrijwillige melding. De toename begon dus al vóór de meldingsplicht; de meldplicht verbetert vooral de volledigheid van het beeld. Meldingen omvatten zowel in Nederland als in het buitenland opgelopen infecties. Bron: RIVM, Overzicht meldingen infectieziekten (Osiris-AIZ, selectiedatum 10 maart 2026). Deze jaarreeks bevat het seizoen 2026 niet; een automatische broncontrole maakt dit geen actuele seizoenstelling. Volgens de LCI-richtlijn zijn tussen 2016 en juni 2024 23 patiënten gemeld die TBE in Nederland opliepen. Lokale schatting: ongeveer 1 op de 1.500 teken (0,07%) in gebieden waar TBE-virus is gevonden. Dit is geen gemeten landelijk gemiddelde en geen infectiekans per beet. TBE-virus kan eerder tijdens de beet worden overgedragen dan Borrelia; snelle verwijdering biedt daarom geen betrouwbare bescherming tegen TBE. Verwijder een teek wel altijd zo snel mogelijk.

Symptomen

Koorts, hoofdpijn, hersenvliesontsteking, nekstijfheid.

Incubatietijd

Meestal 7–14 dagen. Bij een ziekteverloop in twee fasen volgen eerst griepachtige klachten, zoals koorts, hoofdpijn en spierpijn (fase 1), daarna een klachtenvrije periode en bij een deel van de patiënten neurologische klachten door hersenvlies- of hersenontsteking (fase 2). Veel infecties geven geen klachten; niet iedereen doorloopt beide fasen en de eerste fase kan ontbreken.

Overdracht

TBE-virus bevindt zich in de speekselklieren van een besmette teek en kan al kort na aanhechting, tijdens de beet, worden overgedragen. Borrelia-overdracht hangt doorgaans sterker samen met de aanhechtingsduur en vindt vaak pas na uren plaats, maar er is ook voor Lyme geen harde veilige tijdsgrens. Niet iedere beet leidt tot een infectie. Verwijder een teek altijd zo snel mogelijk, maar snelle verwijdering biedt geen betrouwbare bescherming tegen TBE. Overdracht is ook mogelijk via rauwmelkse producten van besmette geiten, schapen of koeien.

Bron: RIVM/LCI-richtlijn

Behandeling

Antibiotica werken niet tegen TBE, omdat TBE door een virus wordt veroorzaakt. Er is geen specifieke antivirale behandeling; medische zorg is ondersteunend. Vaccinatie is de specifieke preventieve maatregel tegen TBE, maar biedt geen volledige garantie en beschermt niet tegen Lyme of andere tekenbeetziekten. Tekenbeten voorkomen en tekencontroles blijven daarom belangrijk. Een arts of GGD kan informatie geven over vaccinatie bij verblijf in risicogebieden.

Algemene broninformatie, geen individueel voorschrift. Een arts bepaalt behandeling, middelen en duur. Onafhankelijke medische controle van deze profielen blijft nodig.

Naar de huisarts

Bij koorts met hoofdpijn, nekstijfheid, verwardheid of verlammingsverschijnselen na bosbezoek.

Lokale schatting: ongeveer 1 op de 1.500 teken (0,07%) in gebieden waar TBE-virus is gevonden. Dit is geen gemeten landelijk gemiddelde en geen infectiekans per beet. Sinds 1 maart 2025 is TBE meldingsplichtig (groep C); de cijfers over 2023 en 2024 berusten op vrijwillige melding. Voorlopige RIVM-jaartotalen: 25 meldingen in 2025, 22 in 2024 en 8 in 2023 (waarvan 5 in Nederland opgelopen) (Osiris-AIZ, selectiedatum 10 maart 2026). Deze totalen omvatten in Nederland én in het buitenland opgelopen infecties, niet uitsluitend binnenlandse gevallen; het seizoen 2026 is niet inbegrepen. De RIVM-omschrijving van ongeveer 2 tot 5 gevallen per jaar sinds 2016 gaat over in Nederland opgelopen infecties; oudere berichten met 1 à 2 betreffen een eerdere periode. Dit zijn geen alternatieve totalen voor dezelfde jaarreeks. Volgens de LCI-richtlijn zijn tussen 2016 en juni 2024 23 patiënten gemeld die TBE in Nederland opliepen.

Risico-indicatie per provincie

Deze kaart geeft gebiedsgebonden informatie en geen individuele medische risico-inschatting.

Indicatieve ziektespecifieke risicoklasse: Ruime aanwezigheidsindicatie (Overijssel, Gelderland, Utrecht).

Dit is voorlichting en geen medisch advies. Alle tekenbeetziekten